Kuş Gözlemeciliği
Kuş gözlemciliği doğayı kuşların dünyasından tanımayı sağlayan bir gözlem
sporudur. Sağlıklı bir çevrenin en iyi göstergesi olan kuşlar her türlü yaşam
ortamında bulunurlar. Kent içerisinde parkta, sulak alanda, bozkır, orman, çöl
gibi hemen her yerde kuş gözlemciliği yapılabilir. Kuş gözlemciliğinin mevsimi,
zamanı da sınırlı değildir; 365 gün 24 saat yapılabilir. Türkiye'de şimdiye
kadar 450 çeşit kuş türü kaydedilmiştir.
Kuşları izlemek ve anlamak, aynı zamanda kendi doğal çevremizi izlemenin en
akılcı yoludur. Çevre koşullarına oldukça duyarlı olan kuşlar, orman kaybının,
sulak alan tahribatının ya da fazla tarım ilacı kullanmanın etkileri gibi
konuların önceden habercisi olabilirler. Bu anlamda kuş gözlemciliği, sağlıklı
ve kapsamlı bir çevre koruma stratejilerin unsurları arasındadır.
Türkiye'deki toplam kuş türlerinin sayısı Avrupa'nın tamamında bulunan kuş
türleri kadardır. Ülkemizin kuşlar açısından zengin olmasının en önemli
nedenlerinden biri zengin sulak alanlar olması, diğeri ise önemli kuş göç
yolları üzerinde yer almasıdır. Ülkemizin önemli sulak alanlarında (Manyas,
İzmir, Göksu Deltası vb gibi) kuş gözlem istasyonları ve gözlem kuleleri
kurularak ornitoturizm ile ilgili atılımlar yapılmıştır. Ülkemizde özellikle
ilkbahar ve sonbahar aylarında görülen kuş göçlerinin önemli geçiş noktaları
İstanbul ve Çanakkale Boğazları, Doğu Akdeniz (Adana, Hatay, Gazi Antep) ve
Kuzeydoğu Anadolu'dur (Artvin, Rize, Kars). Kuzeydoğu Anadolu bölgesi özellikle
yırtıcı kuşlar açısından önemli bir potansiyel arz etmektedir. Örneğin Kuzeydoğu
Anadolu'da, sadece Gürcistan ve bu yöreye has bir tür olan Kafkas Horozu'na (Lyrurus
mlokeesiewiczi) dünyanın başka hiçbir yöresinde rastlanamaz. Özellikle
kuş göç yolları üzerinde yer alan sulak alanların kuşlar açısından çok önemli
potansiyel içerdiği dikkat çekmektedir. Türkiye'de kuş gözlemciliği son yıllarda
hızla yayılmaktadır. Halen birçok ilde "kuş gözlem gurupları" oluşturulmuştur.
Guruplar yaptıkları gözlemlere ilişkin bilgi ve kayıtlarını internet ortamında
birbirleriyle paylaşmaktadırlar.
Nasıl Yapılır?
Kuşlara yeterince yaklaşmak mümkün olmadığı için dürbün, yakın gözlem yapmayı
sağlayan en temel araçtır. Açık alanlarda, uzak mesafelerde bu amaca yönelik
olarak yapılmış olan teleskoplar da çok yararlı olurlar. Gözlem süresince kayıt
tutmaya yarayan bir not defteri unutulmamalıdır. Ayrıca kuş türlerinin bulunduğu
bir rehber kitap almak yararlı olacaktır.
Gözlem sırasında uyulması gereken bir takım kurallar vardır. Bunların başında
kuşları rahatsız etmemek gelir. Yuvalama alanlarına girmemek, yumurta veya yuva
malzemesi almamak gerekir. Gözlem sonunda bölgede herhangi bir eşya
bırakılmamalıdır.
Önemli Kuş Alanları (Ö.K.A.) Projesi
Kuşların yaşamları boyunca bulundukları alanların sayısı sonsuzdur.
Dolayısıyla tüm bu alanların etkili bir şekilde korunabilmesi imkansızdır.
Önemli Kuş Alanları (ÖKA) yaklaşımında, korunmaları ve iyi yönetilmeleri
durumunda, kuşların ve biyolojik çeşitliliğin korunmasına en verimli katkıyı
sağlayacak öncelikli alanlar belirlenir. ÖKA, 1989 yılında Uluslararası Kuşları
Koruma Konseyi tarafından başlatılan ve dünyanın birçok ülkesinde yürütülen bir
projedir. Doğal Hayatı Koruma Derneği başlangıcından itibaren projenin Türkiye
bölümü için gerekli çalışmaları başlatmış, 1997 yılında ÖKA kitabını
yayınlamıştır. Halen yeni değerlendirme çalışmaları yapan dernek bir taraftan da
izleme çalışmalarını sürdürmektedir.
1990 yılında başlayan Türkiye'nin Önemli Kuş Alanları Projesi, Türkiye'deki
kuşlar açısından önem taşıyan alanların, -kamuoyu bilinci oluşturma, lobi
etkinlikleri ve kampanyalarla- korunmasını, alanlardaki gelişmelerin sürekli
izlenmesini ve yeni ÖKA'ların belirlenmesini amaçlamaktadır.
Ülkemizde bu proje ve bu projeye yönelik envanter çalışması Doğal Hayatı Koruma
Derneği koordinatörlüğünde yürütülmüştür.
|
