Nevşehir
Kurşunlu Cami (Damat İbrahim Paşa Külliyesi-Merkez)
XVIII. yüzyılda Nevşehirli Damat İbrahim Paşa'nın yaptırdığı
külliye; cami, medrese, kitaplık, sübyan mektebi, imaret ve
hamamdan oluşmaktadır. Külliyenin güneydoğusunda olan cami, 1726
yılında yapılmıştır. Dıştan yalın görünüşlü caminin içi, Lale
Devri özelliğini yansıtan kalem işi nakışlarla bezelidir.
Hacı Bektaş Veli Dergahı ve Külliyesi (Hacı Bektaş)
Hacı Bektaş Veli, XIII. yüzyılda yetişmiş ünlü bir Türk-İslam
düşünürüdür. Üstün zeka ve kişiliğe sahip olan Hacı Bektaş Veli,
ilk eğitimini büyük Türk düşünürü Türkistan Piri, Hoca Ahmet
Yesevi'nin kültür ocağında almış ve o dönemde ün yapmış çok
sayıda Türk bilim adamının yetiştiği Horasan'da engin bir bilgi
birikimine, geniş bir dünya görüşüne sahip olmuştur. Orta
Anadolu'yu şehir şehir, köy köy dolaştıktan sonra, yaşayan Türk
gelenek ve göreneklerini korumaya çalışarak Suluca Karahöyük'te
İslâm inanç ve öğreti merkezi kurmuş çok sayıda öğrenci
yetiştirmiştir. Yeniçeri ocağının da Piri olarak bilinen Hacı
Bektaş Veli, Anadolu'daki Türk-İslam birliğinin sağlanmasına
yardımcı olmuştur.
Dergah ve Külliye (Hacı Bektaş)
XIV. yüzyılda Hacı Bektaş Veli'nin yaptırdığı Kızılca Halvet
(Çilehane) ile çevre yapılarına sonraki yıllarda yenileri
eklenmiştir. XIX. yüzyılda onarılan Dergah, 1959-1964 arasında
Vakıflar Genel Müdürlüğü'nce yeniden elden geçirilmiş, 1964'te
müze olarak açılmıştır.
Hacı Bektaş Veli Türbesi (Pir Evi-Hacı Bektaş)
Türbenin cephesi, yan yana üç kemerli bir eyvandan meydana
gelmektedir. Pir Evi'ne ortadaki büyük kemerin altındaki demir
parmaklıklı, çift kanatlı kapıdan girilir.
Tokalı Kilise (Göreme)
Göreme Vadisi'nde, bölgenin bilinen en büyük kaya kilisesi
olup Tek Nefli Eski Kilise, Yeni Kilise, Eski Kilisenin
altındaki kilise, yeni kilisenin kuzeyindeki yan şapel olmak
üzere dört mekandan oluşur. X. yy. başlarına tarihlenen Eski
Kilise, bugün Yeni Kilisenin giriş mekanı şeklinde ise de
orijinal olup tek nefli, beşik tonozlu bir yapıdır. Aziz
tasvirleri, müjde, ziyaret, bakireliğin ispatı, Beytüllahim'e
yolculuk, doğum, üç müneccimin tapınması, masum çocukların
katliamı, Mısır'a kaçış, İsa'nın mabede takdimi, İsa'nın
cehenneme inişi, İsa'nın göğe çıkışı vb. gibi tasvirler
bulunmaktadır. Yeni kilise, enlemesine dikdörtgen planlı, basit
beşik tonozludur. Beşik tonozlu nefinde İsa'nın siklusu
kronolojik sıraya göre daha çok kırmızı ve mavi renkler
kullanılarak işlenmiştir. Lapis mavisi, Tokalı Kiliseyi diğer
kiliselerden ayıran en önemli özelliktir. Enlemesine nefte Aziz
Basil'in hayatı çeşitli azizlerin tasviri ve çoğunlukla İsa'nın
mucizelerine ait sahneler yer alır. Kilise X. yüzyılın sonuna ve
XI. yüzyılın başına tarihlenmektedir.
Rahipler ve Rahibeler Manastırı (Göreme)
Göreme Açık Hava Müzesi girişinin solunda yer alan 6-7 katlı
kaya kütlesi "Rahibeler Manastırı" olarak bilinir. Bu manastırın
birinci katındaki yemekhanesi, mutfağı, bir kaç odası, ile
ikinci kattaki yıkık şapel de gezilebilir durumdadır. Üçüncü
kattaki (bir tünelle ulaşılan) kilisesi çapraz kubbeli, dört
sütunlu üç apsislidir. Kilisede doğrudan kaya üzerine yapılan
İsa freskinin yanında kırmızı bezemeler görülür.
St. Basil Şapeli (Göreme)
Göreme Açık Hava Müzesi'nin girişindedir. Kilise XI. yüzyıla
tarihlenmektedir. İsa portresi, yanında Meryem ve çocuk İsa,
Aziz Theodore, at üzerinde ejderle savaşan Aziz George
tasvirleri bulunmaktadır.
Elmalı Kilise (Göreme)
Göreme Açık Hava Müzesinde, basit planlı bir kilisedir.
Günümüze gelmiş fresklerin altından ikonoklastik dönemde
yapılmış geometrik bezekler çıkmıştır. Bundan Kilisenin 2.
dönemde de kullanıldığı anlaşılmaktadır. Fresklerde İsa'nın
yaşamından bölümler görülmektedir. Mavi, al ve tonları,
kahverengi, sarı, ak renkler kullanılmış, giysi kıvrımları ince
işlenmiştir. İsa'nın vaftizi, çarmıha geriliş, değişim, son
yemek, Lazarusun dirilişi, İsa'nın göğe çekilişi tasvirlerde
işlenen başlıca konulardır. Sütunlar, sütun başlıkları vb.
mimarı öğeler üzerinde de İncil'i yazan azizlerin ve kimi
peygamberlerin betimleri vardır. Adını çevresindeki elma
bahçelerinden alan kilisenin freskleri II. yy.a
tarihlenmektedir.
Çavuşin Kilisesi (Göreme)
Göreme-Avanos yolu kenarında, Göreme'ye 2.5 km. uzaklıktadır.
Tek nefli, beşik tonozlu, 3 apsisli olup narteksi yıkılmıştır.
İmparator Nicephorus Phocas adına yapılan Çavuşin Kilisesi
964-965 yıllarına tarihlenmektedir. Kilisede işlenen konular
diğer kaya kiliselerinde olduğu gibi İncil ve Hz. İsa'nın
hayatından alınmıştır.
Yılanlı Kilise (Göreme)
Göreme Açık Hava Müzesindedir. Kapadokya'da saygın olan
Azizlerin tasvirleri bulunan kilise, XI. yy.a tarihlenmektedir.
Tasvirlerden bazıları şunlardır. İncil tutan İsa ve yanında
Kilisenin Banisi, Aziz Onesimus, Ejderle savaşan Aziz George ve
Aziz Theodore, çıplak uzun saçlı ve önünde palmiye ağacı bulunan
Aziz Onuphrius.
Karanlık Kilise (Göreme)
Göreme Açık Hava Müzesindedir. Narteksteki küçük bir
pencereden ışık alan kilise oldukça karanlıktır. Bu yüzden
Karanlık Kilise adıyla bilinir. Yapı tümüyle fresklerle
bezenmiştir. Yöredeki kiliselerden freskleri en sağlam kalmış
olanıdır. Kilisedeki fresklerde işlenen konulardan bazıları
şunlardır
İsa'nın gömütünün meleklerle korunması, çarmıha gerilişi,
İsa'nın yakalanışı, dirilişi, 12 havari ile son akşam yemeği,
incili yazan dört azizle İsa birlikte, İsa'nın doğumu ve vaftizi
vb.
Azize Catherine Şapeli (Göreme)
Karanlık Kilise ile Çarıklı Kilise arasında yer alan Azize
Catherine Şapeli'nde, hem narteks, hem de naos serbest haç
planlı, merkezi kubbelidir; haç kolları beşik tonozlu ve apsis
templonludur. Narteks zemininde mezar bulunmaktadır. Şapelin
sadece naos kısmında figürler vardır. Pandantifler kabartma
geometrik süslemelerle bezenmiştir.
Çarıklı Kilise (Göreme)
Göreme Açık Hava Müzesindedir. İsa'nın göğe yükseliş sahnesi
altında bulunan ayak izlerinden dolayı kiliseye "Çarıklı Kilise"
adı verildiği sanılmaktadır. Kilise XII. yy. sonu, XIII. yy.
başına tarihlenmektedir. İsa'nın hayatını konu alan Siklus,
İbrahim Peygamberin misafirperverliğini gösteren Tevrat sahnesi,
Aziz Bani tasvirleri iyi muhafaza edilmiştir. Elmalı ve Karanlık
Kiliseye benzemekle beraber, İsa'nın çarmıha gidişi ve çarmıhtan
alınışı sahneleri kilisenin farklı özelliğidir. Kilisede, doğum,
üç müneccimin tapınması, vaftiz, Lazarusun dirilişi, başkalaşım,
Kudüs'e giriş, ihanet, kadınlar boz mezar peşinde, İsa'nın göğe
çıkışı ve aziz tasvirleri bulunmaktadır.
Aziz Barbara Şapeli (Göreme)
Elmalı Kilisenin bulunduğu kaya bloklarının arkasındadır.
Duvarlara ve kubbeye zengin geometrik motifler, mitolojik
hayvanlar ve askeri semboller resmedilmiştir. Duvarlarında taş
izlenimi veren motifler ayrıca, İsa Pantokrator (Dünya hakimi)
ile Azizlerden Georgia, Theodoros ve Barbara'nın tasvirleri yer
almaktadır. Kilise, II. yy.ın ikinci yarısına tarihlenmektedir.
Durmuş Kadir Kilisesi (Göreme)
Bazilika tipinde olan kilise, ortasında Papaz tahtı, iri
dikdörtgen sütunları, vaftiz yeri, birinci bölmedeki duvarlara
oyulmuş irili ufaklı mezarlardan oluşmaktadır. Kaya kabartma
süslemelerinin en güzel örneklerine sahip olan bu kilise VI. ve
VII. yy. ara tarihlenmektedir.
El-Nazar Kilisesi (Göreme)
Göreme-Müze yolunun sağında, yoldan yaklaşık 800 m uzaklıkta
El-Nazar vadisindedir. Kilise X. yy. sonlarına tarihlenmektedir.
Kilisede, müjde, ziyaret, doğum, üç müneccimin tapınması,
Mısır'a kaçış, İsa'nın mabede takdimi, Elizabeth'in takip
edilişi, vaftiz vb. tasvirler bulunmaktadır.
Saklı Kilise (Göreme)
1957 yılında bulunduğundan dolayı "Saklı Kilise" adı
verilmiştir. El-Nazar Kilisesinin yakınındadır. Kiliseyi
süsleyen resimler sıva üzerine değil, doğrudan ana kaya üzerine
yapılmıştır. Kilisenin etrafında boyalı bez parçaları bulunmuş,
yapılan analizler sonucu ise bu bezlerin kilisenin boyamasında
fırça yerine kullanıldığı saptanmıştır. Saklı Kilise'nin
mimarisi, Mezopotamya kilise mimari geleneğine benzemektedir.
Kilisede, müjde, Doğum, İsa'nın mabede takdimi, vaftizci
Yahya'nın görevlendirilmesi, başkalaşım. vb. tasvirler
bulunmaktadır.
Kılıçlar Kilisesi (Göreme)
Kılıçlar Vadisinde, Göreme Açık Hava Müzesinin yaklaşık 600 m
kuzeydoğusundadır. Oldukça zengin bir şekilde fresklerle
süslenmiş olup, uzun bir İncil siklusunu içermektedir. IX. yy.
sonu ile X. yy. başlarına tarihlenmektedir. Kilisede,
peygamberlerin görünümü, müjde, ziyaret, Yusuf'un Meryem'i
suçlaması, doğum, Yusuf'un rüyası, Mısır'a kaçış, vaftiz, İsa ve
Zakkeus, kör adamın iyileştirilmesi, ayakların yıkanması, ihanet
vb. tasvirleri bulunmaktadır.
Meryem Ana Kilisesi (Kılıçlar Kuşluk Kilisesi-Göreme)
Tokalı Kilisenin arkasındaki sırtta açık hava müzesine
yaklaşık, 250 m uzaklıkta, Kılıçlar Kilisesi'nin güneyindeki dik
yamaçta yer alır. Kilise, aziz figürleri ve İncil siklusunun
dört sahnesini içermektedir. Kilisede, deesis, Beytüllahim'e
yolculuk, doğum, İsa çarmıhta, Meryem'in ölümü ve aziz
tasvirleri bulunmaktadır.
Aziz Eustathios Kilisesi (Göreme)
Tokalı Kilise ve Meryem Ana Kilisesi arasındadır. Kilisede
İncil kaynaklı freskler mevcuttur. X. yy. başlarına tarihlenen
kilisede, kazıma tekniği ile yazılmış 1148-1149 tarihi
bulunmaktadır.
Tatlarin Kilisesi (Acıgöl)
Tatlarin yeraltı şehrinin bulunduğu tepenin yamacında yer
alır. Oldukça iyi korunmuş olan fresklerdeki sahneler betonlarla
birbirinden ayrılmıştır. Zeminde koyu gri, tasvirlerde ise mor,
hardal ve kırmızı renkler kullanılmıştır. Kilisede, Meryem ve
çocuk İsa, başkalaşım, İsa'nın cehenneme inişi, Kudüs'e giriş, 9
adet aziz tasviri vb. bulunmaktadır.
Tağar Kilisesi (St. Theodora Kilisesi-Ürgüp)
Ürgüp ilçesinin Yeşilöz köyünde Ürgüp-Kayseri yolunun 16.5 km
uzağında bulunmaktadır. Üst katta bulunan galeriye bir
merdivenle çıkılmaktadır. Bu nedenle Kapadokya kiliseleri içinde
tek örnektir. Genelde freskleri iyi korunmuş olan kiliseyi üç
sanatçı kendi stiline göre süslemiştir. Aziz Theodora adına
yapılmış olan kilise XI. - XIII. yy.a tarihlenmektedir.
Kilisede, peygamberlerin görünümü, havarilerin görünümü, deesis,
müjde, İsa çarmıhta ve madalyonlar içinde aziz tasvirleri
bulunmaktadır.
Aziz Jean Kilisesi (Gülşehir)
Gülşehir ilçe merkezi girişindedir. Kilise, 2 katlıdır. Alt
katında şarap mahzenleri, su kanalları ve mezarlar
bulunmaktadır. Üst katı ise kilise olup duvarları İncil'den
alınmış sahnelerle süslenmiştir. 1995 yılında restore edildikten
sonra bugünkü haline gelmiştir.
Ortodoks Kilisesi (Derinkuyu)
1858-1860 yılları arasında yaptırılmıştır. Derinkuyu yeraltı
şehri bitişiğinde bulunan kilisenin çevre düzenleme ve
restorasyonu çalışmaları sürdürülmektedir.
|
