Foça
İzmir'in 70 km. kuzeybatısında kalan Foça, İon'ların Ege
sahillerinde kurdukları 12 İon kenti arasında en önemli
merkezlerden biridir. Foça, tarihi ve arkeolojik öneminin yanı
sıra, Homeros destanında adı geçen mitolojik bir yerleşmedir.
'Horoz' ve 'Fok Balığı' olmak üzere iki sembolü olan Foça
mitolojik, arkeolojik, tarihi, doğa ve kentsel sitin bir arada
olduğu özgün bir ilçedir.
Siren Kayalıkları, Şeytan Hamamı, Taş Ev (Anıt Mezar), Beş
Kapılar (Ceneviz) Kalesi, Osmanlı dönemine ait Dış Kale, Fatih
Camii, Kayalar Camii, Hafız Süleyman Camii ve Osmanlı Mezarlığı
ile Ege mimarisinin özelliklerini taşıyan sivil mimari yapıları,
Foça'nın çevre değerlerini zenginleştiren unsurlardır.
Tarihçe
Yunanistan'daki Dor istilasından kaçarak Ege sahillerine
çıkan ve burada Smyrna dahil bir çok yerleşim yeri kuran
İonların kurdukları önemli merkezlerden biri de Foça'dır. Antik
Foça kenti 12 İon birliğine dahil olup, Aiolis bölgesinde yer
alır. Antik kent Phokaia adını 'fok' lardan alan Foça, döneminde
önemli bir liman ve deniz gücüne sahipti . Foça elindeki deniz
filosu ile, Korsika'da Alain, Pastum yanındaki Velia, Marsilya
ve İspanya'nın doğu kıyılarında yer alan kentlerde koloniler
kurmuştur. Foça, Pers, Büyük İskender, Cenevizliler, Osmanlı
dönemlerini yaşamıştır.
İ.Ö.7.yüzyıldan başlayarak hızlı bir yükselme dönemine giren
Phokaia kenti, 'Tarihin Babası' Heredot'a göre denizcilikte
büyük gelişme göstermiştir. 50 kürekli ve 500 yolcu taşıma
gücünde, hızlı tekneler kullanan Phokaialılar, uzun deniz
yolculuğuna çıkan ilk Helenlerdir. Adriyatik Etruria, İberia ve
Tartessos'u Helen dünyasına tanıtmışlardır.
İklim
Foça'da tamamen Akdeniz iklimi hüküm sürer. Kışları yağışlı
ve ılık, yazları ise kurak geçer. Üç yandan serin bir deniz
havası alır. Yaz aylarının ortalama sıcaklığı 26 derece, deniz
suyu sıcaklığı is 22 derecedir. Yaz mevsiminin en sıcak ayları
Temmuz ve Ağustostur.
Gezilecek Yerler
Siren Kayalıkları
Fok balıklarını andıran adacıklardan oluşan bu kayalıkların
en büyüğü Orak Adası kayalıklarıdır.Homeros destanında yer alır
ve yolunu şaşıran gemilerin çarptıkları kayalıklar olarak söz
edilir. Fok balıklarını andıran adacıklardan oluşan bu
kayalıkların en büyüğü Orak Adası kayalıklarıdır.
Şeytan Hamamı
Çan tepesinin eteğinde yer alan ve kaya mezar tipinde olan
yapı, Şeytan Hamamı olarak bilinmektedir. İlçe merkezine 2 km.
uzaklıktadır.
Taş Ev
Foça'ya 10 km. kala yol kenarında yükselen bu kaya anıt
mezarı, yarı yontulmuş şekildedir. Pers etkisinde inşa edilen
yapı Lykia- Lydia geleneğinde inşa edilmiş olup, M.Ö.4. yüzyıla
tarihlenmektedir.
Beş Kapılar Kalesi
Bu antik Kale Michel Paleoloc tarafından 1275 yılında
Cenevizli Manuel Zacharna'ya verilmiş ve zaman içerisinde
Cenevizliler tarafından surları onarılmıştır. Phokaia'nın 1455
yılında Osmanlı topraklarına katılmasından sonra surlar
onarılarak bugün dokuz tanesini ayırt edebileceğimiz kulelerle
donatılmıştır. Beş Kapılar' da bugün Açıkhava Tiyatrosu olarak
kullanılan bölüm ise 'kayıkhane' idi. Giriş kapısının üzerinde
yer alan yazıta göre, bu onarımı Kanuni Sultan Süleyman'ın
1533-1541 yılları arasında Saruhan Sancak Beyliği yapan oğlu
Sultan Mustafa Han'ın oduncusu Silahtar İskender Ağa 1538-1539
yıllarında yaptırmıştır.
Dış Kale
Foça'nın güney batısındaki 'Kale Burnu'nda 'Dış Kale ya da
Ceneviz Kalesi' diye anılan kale, kaynaklara göre 1678 yılında
bölgeyi korumak için stratejik bir noktada, Osmanlılar
tarafından, bir boğazkesen olarak yapılmıştır. Bir burun
üzerinde yer alan Kale, doğuda savunma amacıyla anakaradan büyük
bir hendekle ayrılmıştır. Sualtı arkeolojik araştırmaları
sırasında kalenin açıklarında denizin dibinde taş gülleler
bulunmuştur. Bu gülleler, kaleden düşman gemilerine mancınıkla
atılmış olduğu düşünülmektedir.
Camiler
Fatih Camii: Kale içinde Eski Adliye Sokağı
üzerindedir. Camii, özgün durumunu yitirerek günümüze ulaşmış
bir yapıdır. 1455 yılında Foça'nın fethinden sonra Fatih Sultan
Mehmet tarafından yaptırılmıştı. İlk inşasında klasik Osmanlı
mimari tarzını taşıyordu.
Kayalar Camii: Kale içindedir. İnşaat tarihi ve
kimin tarafından yapıldığı bilinmeyen cami, geç dönem Osmanlı
mimari tarzının tüm özelliklerini göstermektedir. Yapının
batısında sonradan eklenmiş bir şadırvan yer alır. Hafız
Süleyman Ağa Mescidi: Halk arasında Süleyman Ağa
Mescidi olarak tanınan yapı, 1548 yılında Foça Kalesi Dizdarı
Hamzaoğlu Mustafa tarafından yaptırılmıştır. Ancak yapının daha
sonraki dönemlerde çeşitli onarımlar geçirdiği bugünkü
görünüşünden anlaşılmaktadır.
Hamamlar
Osmanlı döneminden günümüze iki hamam gelebilmiştir. Her
ikisi de Atatürk Mahallesinde yer almaktadır. 115 ve 116
sokaklarının kesiştiği köşede bulunan hamam, ortası kubbeli,
enine sıcaklıklı, çifte halvetli Türk hamamı sınıfına girer.
Soyunmalık bölümü tümüyle yıkılmıştır. 118 no. lu sokakta yer
alan diğer hamam ise oldukça harap durumdadır. Bilinen Türk
hamamlarından farklı bir mimariye sahip olup, diğerinden daha
sonra yapıldığı sanılmaktadır.
Foça Adaları
Foça'nın önlerinde yer alan altı ıssız adadan oluşan bir ada
grubudur. Bunlar: Orak Adası, İncir Adası, Kartdere Adası, Fener
Adası, Hayırsız Ada ve Metalik Adadır. Orak Adası'nın güney
kıyısında uzun bir çalılık kumsal, yine orak ile Hayırsız ve
Kartdere' de 80 metre yüksekliğine ulaşan dik yarlar bulunur.
Özellikle İncir Adası, turistler ve bölge halkı tarafından
piknik alanı ve plaj olarak kullanılmaktadır. Adalar ve
çevresindeki koylar, Türkiye'deki son Akdeniz foku
kolonilerinden birini barındırır.
Foça Evleri
Geleneksel Foça evlerini Kule evler, Bitişik Düzen Evler, Tek
Ev Tipi olmak üzere başlıca üç grupta incelenebilir. Kule evler;
Foça'nın dışında, terkedilmiş ya da halen yerleşme yeri olan
köylerde, dağınık olarak tek ya da toplu durumda bulunurlar.
Yüksekliklerinin cephe genişliğinden daha fazla olması nedeniyle
'kule ev' diye adlandırılırlar. Bitişik Düzen Evler; bu evler
bir sokak içerisinde karşılıklı ve bitişik düzende, yan yana
yapılmışlardır. Bitişik düzen evlerde ön bahçe yoktur, yapılar
doğrudan sokağa açılır. Tek Ev Tipi; ayrık düzende, sıvasız
yığma taş yapılardır.
Fok Balıkları
Foçalı denizcilerin yüzyıllardan beri süren denizle
mücadelesinde, onları yalnız bırakmayan dostları, sevimli
foklardır. Dünya üzerindeki toplam sayıları 350-400 civarında
bulunan Akdeniz fokları dünyada sadece Türkiye, Yunanistan ve
Kuzeybatı Afrika sahillerinde yaşamaktadır. Akdeniz foklarının
bir kısmı Foça çevresindeki adaları kendilerine yurt
edinmişlerdir. Artan turizm ve balıkçılığa rağmen bu adalardaki
mağaraları ve kıyıları, yavrulamak, yavrularını büyütmek,
dinlenmek ve güneşlenmek amacıyla kullanıyorlar. Latince adı '
Monachus Monachus' olan Akdeniz fokları karaya çıkma ihtiyacı
duyarlar ve yaşadıkları yerlerdeki insan belirtileri onları
rahatsız eder. Bu tür, yeryüzünde neslinin tükenmesi tehlikesi
bulunan 12 memeli türünden biridir.
Foça adalarında yaşayan Akdeniz foklarını korumak amacıyla
Aslanburnu ile Deveboynu Burnu arasındaki adalarda 2 mil
uzaklığa kadar yaklaşmak, ayrıca fokların görüldüğü Siren
Kayalıkları ve Orak Adası'na 100 metreden fazla yaklaşmak
yasaklanmıştır.
Spor Aktiviteleri: Balıkçılık
Foça halkının geçim kaynağı turizm kadar balıkçılığa da
dayanmaktadır. Foçalıların yüzyıllardır tek değişmeyen gerçeği
hayatlarını denizden kazanmalarıdır. Ataları gibi denizci olan
Foçalılar inançlı ve özgürdürler. Balık çeşitlerinin
zenginliğinden dolayı yöre, Ege sahillerindeki önemini
korumaktadır. Foçalı balıkçılar sayesinde barbun, mercan,
çipura, levrek, kefal, mezgit gibi lezzetli balıkları hemen
hemen her gün taze ve ucuz olarak bulmak mümkündür. Günbatımının
kızıllığında balıkçılar çaylarını yudumlarken, onların ağlarında
toplanmış balıklar Foça'nın konuklarına sunulmak üzere
restoranlarda hazırlanmaktadır.
Ne Yenir?
Geleneksel Foça mutfağı genel özellikleriyle Batı Anadolu
kıyıları ve Ege adalarında yapılan tüm yemekleri içerir. Bununla
birlikte balık çeşitleri, deniz ürünleri zeytin, zeytinyağı,
enginar ve yabani otlardan yapılan Foça'ya özgü lezzetlerden
bazıları şunlardır : Izgara Sardalye, Yoğurtlu Balık, Kalamar
Dolması, Balık Dolması, Balık Çorbası, Balık Paçası, Kuzu Etli
Enginar, Zeytinyağlı Enginar Dolması yöreye özgü yemekler
arasında sayılabilir.
Foça ve çevresinde yetişen yabani otlardan arapsaçı, rezene,
tarakotu ( iğnelik ), turpotu, radika, ısırgan otu, ebegümeci
gibi otlardan nefis salata, meze ve börek içi hazırlanmaktadır.
Bunları yapmadan dönmeyin
Taş ev kaya anıt mezarını görmeden Akdeniz foklarını barındıran Foça Adalarını gezmeden Taze deniz ürünlerinden yemeden
Foça'dan dönmeyin...
|
